DÖVIZ&BORSA

[Yargıç]

Dövizde yön değişti

Döviz piyasasında dalgalı bir seyir izlendi. Sabah 1,51 YTL'ye kadar inen dolar, gelen alımlarla tekrar yükselişe geçti. Uluslararası borsalardaki yükselişle birlikte Borsa, günü yüzde 5 oranında değer artışıyla 38 bin 593 puandan tamamladı.

Haftanın son günü piyasalarda olumlu bir seyir izleniyor. Uluslararası borsalardaki yükselişlerin yanı sıra Telsim’in Vodafone’a satışıyla elde edilen paranın YTL'yi çevireleceği haberi piyasaya ilaç gibi geldi.

Serbest piyasada dolar 1,5400, euro 1,9650 YTL'den güne başladı. Dövize hızla geri çekildi. Dolar1,51 YTL'ye indi. Serbest piyasada dünkü kapanışta ABD Doları 1,5400 YTL, euro ise 1,9700 YTL olmuştu. Ama öğleden sonra düşüş eğilimi zayıfladı, hatta dövize bir miktar alım bile geldi. Merkez Bankası dolar kapanış kurunu alış 1,52229 YTL, satış 1,5302 YTL olarak açıkladı. Euronun alış kuru 1,9503 YTL, satış kuru ise 1,9597 YTL oldu.

[Yargıç]

Yargıç

[Yargıç]

İMKB Ulusal 100 Endeksi, 2. seansta
276,27 puan artarak 38.908,60 puandan kapandı.

Hisse senetleri 2. seansta ortalama yüzde 0,72 değer kazandı.

İlk seanstaki 38,86 puanlık artış dikkate alındığında, Borsa
endeksi günün tamamında 315,13 puan yükseldi. Hisse senetlerinin
günlük ortalama değer kazancı yüzde 0,82 oldu.
İstanbul serbest piyasada kapanış saatlerinde dolar 1,5290, avro 1,9490 YTL'den işlem gördü.

Kapalıçarşı'da 1,5240 YTL'den alınan dolar, 1,5290 YTL'den satılıyor. 1,9450 YTL'den alınan avronun satış fiyatı ise 1,9490 YTL oldu.

Serbest piyasada Cuma günkü kapanışta 1,5400 YTL olan dolar haftaya 1,5300 YTL'den, 1,9650 YTL olan avro ise 1,9400 YTL'den başlamıştı.

[Yargıç]

Yargıç

[Yargıç]

Mayısta dövizi olan kazandı

1 Haziran, 2006
Dolar geçen ay yüzde 20'ye yakın değer kazandı
Hareketli seansların yaşandığı mayıs ayını geride bırakan para ve sermaye piyasalarında, geçtiğimiz ayın getiri şampiyonu döviz oldu.

Dolar ve euro yatırımcıları uzun bir aradan sonra ilk kez bu kadar yüksek bir oranda kara geçerken, son dönemlerin gözde yatırım aracı borsa ise hayal kırıklığı yarattı.

İstanbul Menkul Kıymetler Borsası, yurtdışı piyasalarda faiz tartışmaları ile başlayan dalgalanmalarla birlikte içeride de cari açık, Sosyal Güvenlik Reformu vetosu, yükselen siyasi tansiyonun etkisiyle mayıs ayında çok kötü bir performans gösterdi. Geçtiğimiz ay hisse senetleri ortalama yüzde 13.10 oranında değer yitirdi.

Mayıs ayı boyunca İMKB Ulusal 100 Endeksi 5 bin 748 puanlık düşüşle 43 bin 880 puandan 38 bin 132 puana geriledi. Mali Endeks'teki aylık ortalama kayıp yüzde 13.72, Sanayi Endeksi'ndeki ortalama kayıp yüzde 11.05 ve Hizmetler Endeksi'ndeki ortalama kayıp da yüzde 9.98 olarak belirlendi.

Döviz yatırımcısı mutlu

Borsadaki büyük değer kaybına karşın mayıs ayında döviz yatırımcısı oldukça mutlu bir ay geçirdi. Uzun bir süredir düşüş yönünde hareket eden ve dört sene içerisinde 1.7000 YTL'li rakamlardan 1.3000 YTL'nin altına gerileyen dolar kuru mayıs ayında hızlı bir hareketle kayıplarının bir bölümünü geri aldı. Dün son üç yılın zirvesini gören dolardaki aylık değer artışı yüzde 18.70 olarak kaydedildi.

Mayıs ayında serbest piyasada ABD Doları'nın Yeni Türk Lirası satış fiyatı 1.3210 YTL'den 1.5680 YTL'ye yükseldi.

Mayısta euroda yaşanan değer artışı doları da geride bıraktı. Avrupa ortak para birimi euro, aylık bazda yüzde 21.53 artışla mayıs sonunda 2.0150 YTL oldu. İngiliz Sterlini yüzde 23.17'lik artışla 2,9500 YTL'ye ve İsviçre Frangı da yüzde 21.60'lık artışla 1.2950 YTL'ye yükseldi.

Altın yine kazandırdı

Mart ve nisanın getiri şampiyonu altın ise mayısta yine yüksek bir performans gösterdi, ancak bu sefer dövizin altında kaldı. 24 ayar külçe altının satış fiyatı yüzde 17.52 oranında artarak 27.40 YTL'den 32.20 YTL'ye, Cumhuriyet altınının satış fiyatı da yüzde 13.16 oranında artarak 190.00 YTL'den 215.00 YTL'ye yükseldi.

Yatırım fonlarına katılma belgeleri mayıs ayında ortalama yüzde 1.99 oranında düşüş kaydetti. Mayıs ayında, hazine bonosu ve devlet tahvilindeki aylık net kazançlar yüzde 0.88-1.02 arasında oldu. Repo yatırımcıları da net yüzde 0,95 kazanç elde ettiler. 1 ay vadeli mevduat faizinin net getirisi ise yüzde 1.04 olarak gerçekleşti.

[Yargıç]

Yargıç

[Yargıç]

BORSA 212,08 PUAN ARTARAK 38.395 PUANDAN GÜNÜ TAMAMLADI  

Borsa’da SON DURUM  
 

İMKB Ulusal 100 Endeksi, 2. seansta
212,08 puan artarak 38.395,24 puandan kapandı.

Hisse senetleri 2. seansta ortalama yüzde 0,56 değer kazandı.

İlk seanstaki 50,95 puanlık artış dikkate alındığında, Borsa
endeksi günün tamamında 263,03 puan yükseldi. Hisse senetlerinin
günlük ortalama değer artışı yüzde 0,69 oldu.


İstanbul Menkul Kıymetler Borsası'nda (İMKB) işlem gören hisse senetleri, bugün ortalama yüzde 0,69 değer kazandı.

İMKB Ulusal 100 Endeksi, birinci seansta 50,95 puan artarak 38.183,16 puana yükseldi. 2. seansta da 212,08 puan artan endeks, 38.395.24 puandan kapandı.

İMKB Ulusal 100 Endeksi, dünkü kapanışa göre 263,03 puan ve yüzde 0,69 yükseldi.

Hisse senetleri piyasasında toplam 1 milyar 446 milyon 885 bin 213 YTL'lik günlük işlem hacmi oluştu.

DÖVİZ

Serbest piyasada, dünkü kapanışta 1,5680 YTL olan dolar güne 1,5700 YTL'den, 2,0150 YTL olan avro 2,0000 YTL'den başladı.

Doların bugünkü kapanıştaki satış fiyatı 1,5620 YTL, avronun satış fiyatı 1,9930 YTL oldu.

Dövizde akşam saatlerinde bir miktar gerileme gözlendi.

TMSF Başkanı Ahmet Ertürk, Telsim'in Vodafone'ye devrine ilişkin düzenlenen toplantıda, Fon'un son üç günde yaptığı satışın 400 milyon dolar olduğunu açıklamıştı.

Merkez Bankası, doların bugünkü efektif kurunu alışta 1,5596 YTL, satışta 1,5706 YTL olarak açıkladı.

FAİZ

İMKB Tahvil ve Bono Piyasası Kesin Alım Satım Pazarı'nda işlem gören 9 Nisan 2008 vadeli tahvilin, bugün valörlü işlemlerinin kapanışında basit getiri yüzde 18,30, bileşik getiri yüzde 17,06 oldu.

Bu kağıdın bileşik getirisi, dünkü kapanışa göre 0,01 puan yükseldi.

İMKB Tahvil ve Bono Piyasası Repo Pazarı'nda gecelik işlemlerde faiz ortalama yüzde 13,25'ten gerçekleşti. Gecelik işlemlerde en düşük oran yüzde 12,25, en yüksek oran yüzde 13,30 oldu.

[Yargıç]

Yargıç

[Arslan]

Döviz tekrar yükselişe geçti

Piyasada dün başlayan yumuşama eğilimi bugün devam etmedi. Borsa, tekrar 37 binin altına inerek 1. seansı 36.443 puandan tamamladı. Döviz yönünü yukarı çevirirken dolar 1,54 YTL'nin üzerine çıktı. Faiz kritik yüzde 16 seviyesini geçti.

Piyasalarda yaşanan toparlanma çalışmaları başarılı olamıyor. Dün gerçekleşen olumlu rakamlar bugün yerini daha karamsar bir tabloya çevirdi.

Hazine ihalesinden kalan paranın dövize kaymasıyla kurlar yükseldi. Serbest piyasada dolar 1,5650, euro 1,9800 YTL'den güne başladı. Serbest piyasada dünkü kapanışta ABD Doları 1,5050 YTL, euro ise 1,9250 YTL olmuştu.
Bankalararası piyasada dolar kotasyonları, saat 14.20 itibariyle, alışta en düşük 1,5400 YTL, en yüksek 1,5480 YTL, satışta en düşük 1,5490 YTL, en yüksek 1,5570 YTL seviyesinde bulunuyor.

[Arslan]

Arslan

Adamın biri işte

[Arslan]

Döviz rezervi 58,6 milyar dolara çıktı

Merkez Bankası'nın döviz rezervi, 5-12 Mayıs tarihleri arasında 456 milyon dolar artarak, 58 milyar 191 milyon dolardan 58 milyar 647 milyon dolara yükseldi.

Merkez Bankası'nın haftalık verilerine göre, Türkiye'nin ”uluslararası rezervleri” 28 Nisan itibarıyla 2 milyar 135 milyon dolar artarak 81 milyar 605 milyon dolara çıktı.

Uluslararası rezervler, 21 Nisan'da 79 milyar 470 milyon dolar idi. Bankalar ve katılım bankalarının toplam döviz rezervleri de 28 Nisan itibarıyla, 17 milyar 624 milyon dolardan 19 milyar 676 milyon dolara çıktı.

[Arslan]

Arslan

Adamın biri işte

[Arslan]

Dolar Can Yakarmi?

--------------------------------------------------------------------------------

Merkez Bankası, son olarak 15 Şubat'ta 5 milyar dolar civarında alım yaptı. Doların fiyatı kıpırdamadı. Kafalarda, 'Bu daha ne kadar böyle devam eder, gidişat tehlikeli mi?' soruları oluştu. Herkes geleceği görmeye çalışıyor. Acaba koşullar değişir de dolar fiyatı birden fırlar mı? Dolar borcu olan yanar mı? Milliyet'in ekonomi yazarları bir 'son durum' analizi yaparak, doların geleceğini tartıştı



Güngör URAS

Ayşe Hanım Teyzem, "Bugüne kadar döviz yok, döviz pahalı diye ağlaşılırdı. Şimdi de döviz bol, döviz ucuz diye üzülenler var. Geçen hafta Merkez Bankası döviz almaya kalktı. Bir günde 5 milyar döviz aldı. Bu kadar döviz nerede duruyordu da, bir günde pat diye ortaya çıktı? Bu kadar döviz yastık altında durmaz. Kasada durmaz. Bir gün içinde bavul bavul yurtdışından içeriye taşınmaz..."
Anlattım. "Ayşe Hanım Teyzeciğim, döviz dediğin şey öyle banknot şeklinde alınıp satılmıyor. Kâğıt üzerinde alınıp satılıyor. Söylentiye göre, bu 5 milyar dolar dövizin 4.5 milyar doları yurtdışından gelir gibi Merkez Bankası'na satıldı."

Döviz neden bol?
Ayşe Hanım Teyzem sordu: "Yabancılar durup dururken neden bize döviz satıyor. Türkiye'den ne satın alıyor?"
Anlattım; "Yabancılar döviz satarak mal değil, Türk parası satın alıyor. Parayı da şöyle kazanıyor: Merkez Bankası faizleri yüksek tutuyor. Enflasyondan arındırılmış faiz, reel faiz başka ülkelerde yüzde 1-3 dolayında, bizde yüzde 10-13. Başka ülkelerde 100 doları olan yılda 1 dolar veya 3 dolar getiri sağlayabilirken, biz 100 dolar gönderene yılda 10-13 dolar net ödeme yapıyoruz. Bu nedenle yabancı Türkiye'ye döviz satıyor. Türk parası alarak onu da Hazine bonosuna yatırıyor. Yüksek faiz alıyor."

Dövizin bol olması kötü mü?
Ayşe Hanım Teyzem sordu: "Fazla döviz göz mü çıkarıyor? İyi ya döviz bol. Daha ne istiyorsunuz?"
Anlattım. "Ayşe Hanım Teyzeciğim, nasıl ki bir mal bollaşınca fiyatı ucuzlar, döviz de bollaşınca fiyatı düşüyor... Diyelim ki son 3 yılda üst üste her yıl fiyatlar yüzde 10 dolayında arttı. Ama son üç yıldır döviz fiyatı artmadı. Ucuzladı. Yurtdışına mal satanlar para kazanamaz oldu. Yurtdışından gelen mal ucuzladı. İthalat arttı. Yerli üretici, hammaddeyi ve üretimdeki diğer girdileri içeriden alacak yerde dışarıdan almaya başladı. Önce ihracatçılar, sonra birçok dalda üretim yapanlar sarsılmaya, dükkân kapatmaya başladı.
Ne demiş büyüklerimiz, 'Azı yarar, çoğu zarar'... Biz gelen döviz yatırım yapmıyoruz. Üretim yapmıyoruz. Döviz geliri sağlayacak yatırım üretim yapsak dövizler bize yarar sağlayacak. Biz gelen dövizleri ithalat yaparak yiyoruz. Bitiriyoruz."

Gelen döviz geri gider mi?
Ayşe Hanım Teyzem sordu: "Bu gelen dövizler geri gitmeyecek mi?"
Anlattım. "Ayşe Hanım Teyzeciğim" dedim. "Gelen dövizlerin azı kalıcı. Çoğu borç şeklinde geliyor. Borcun hem anaparasını ödüyoruz hem de yüksek faizini... Bir ara bilgi vereyim. Bu kadar dövizi yüksek fiyatla Merkez Bankası'na satan yabancılar, dün fiyatlar düşmeye başlayınca Türk lirasından dövize geçti. Yüksek fiyatla satıp ucuz döviz toplayarak kâr etti. Kısa günün kârına eyvallah diyerek üç beş günde gelip giden de var..."

Dövizcinin faizini kim ödüyor?
Ayşe Hanım Teyzem gene sordu: "Bu faiz kimden çıkıyor?"
Anlattım. "Siz ödüyorsunuz, ben ödüyorum... Saf ve bakir Türk halkı ödüyor... Dövizleri, ucuz ithalatla otomobil alanlar, ayakkabı, elbise alanlar harcıyor. Ama faizini ödemek bizlere kalıyor. Sadece dövizin faizini ödemiyoruz. Merkez Bankası'nın faizini de biz ödüyoruz. Merkez Bankası 1 milyar dolar döviz satın aldığında piyasaya 1.2 milyar YTL para çıkarıyor. Piyasaya çıkan para ortalıkta dolaşmasın, halkın cebine girmesin diyerek gecelik yüzde 13.5 faizle bu parayı topluyor. İşte o faizi de biz ödüyoruz."

Bu hep böyle gider mi?
Anlattım. "Ayşe Hanım Teyzeciğim, biz yüksek faiz ödedikçe bu döviz girişi devam eder... Ama üç gün mü desem, üç ay mı, üç yıl mı, bilemem... Bizim ekonomimiz bu ucuz döviz yükünü uzun süre taşıyamaz. Altında ezilir. Bugün tekstil batar, yarın lastik sanayii, öbür gün otomotiv... Açık anlatımıyla, ekonomideki çöküş bu saadet zincirinin devamına izin veremez."

Yabancılar gitmeye kalkarsa ne olur?
Ayşe Hanım Teyzem sordu: "Yabancılar getirdikleri dövizi bir günde çıkarmaya kalkarlarsa ne olur?"
Anlattım: "Gelen dövizin bir kısmı şirket, fabrika satın almak, ev satın almak, yeni şirket veya fabrika kurmak için geliyor. Bu tür döviz kalıcı, kolay kolay geri gitmez. Geri gidecek dövizler, kredi olarak, bono için, hisse senedi için gelen dövizlerdir. Bize gelen dövizlerin büyük bölümü bu tür, 'kalıcı değil-gidici' döviz.
Gidici döviz demek, ülkede ekonomi bozulduğunda faiz düştüğünde çekip gider. Ama bir günde çıkıp gitmesi imkânsız. Krediler vadesinden önce gidemez. Bonoya, hisse senedine bağlananın gidebilmesi için bononun, hisse senedinin satılması gerekir. O da bir günde olacak iş değil...
Yabancıların dövize dönmek için bono ve hisse senedini satma telaşına girmeleri ekonomide panik yaratır ama, bu panikten yabancılar yarar sağlayamaz. Zarar görür. Çünkü böyle bir panikte Türkler dövize hücum eder. Döviz fiyatı tavana çıkar.
Kısacası, yabancılar getirdikleri dövizi bir günde çıkaramazlar, ama çıkarmaya kalktıklarında ekonomiyi sallarlar."

Ayşe Hanım Teyzem ne yapsın?
Ayşe Hanım Teyzem sordu: "Evladım, benim durumum ne olacak? Üç beş dolarım var. Satayım mı? "
Bu soruyu bekliyordum... "Ayşe Hanım Teyzeciğim" dedim... "Geçmişten bugüne kadarki tabloya bakıldığında devamlı Türk lirasında kalanların devalüasyonlara rağmen dolarda kalanlardan daha çok kazandığı görülüyor. Ama tekrar edeyim, bu uzun dönemli tablodur. Kısa dönemde bugün doları ucuz satarsınız, yarın dolar fiyatı artabilir... Ama bankalar dolara doğru dürüst faiz ödemiyor. Buna karşın mevduat ve bono faizi o kadar yüksek ki, yabancı döviz bozduruyor faize yatırıyor.
Bu durumda karar tamamen size kalmış. Parası olana, şunu yap bunu yap diyen kazancı paylaşamaz da riskin vebalini sırtlanır. Siz kendi kararınızı kendiniz veriniz."

Bu durum sürdürülemez büyümeyi de boğabilir
Faik ÖZTRAK

Yabancı para geldikçe yerli paralar değerleniyor
Türk Lirası, dolar ve euro karşısında cari fiyatlarla geçtiğimiz yılın mayıs ayından bu yana kararlı bir biçimde değer kazanmaya devam ediyor. İçinde bulunduğumuz şubat ayında ise Merkez Bankası'nın piyasadan 5 milyar dolarlık dövizi almasına rağmen bu eğilimin hız kazandığı dikkat çekiyor.
Nitekim 1 dolar ve 1.5 euro'dan oluşan döviz sepetinin YTL cinsinden ortalama değeri şubat ayının ilk 20 gününde 2003'ten bu yana en düşük seviyeye geriledi.

Yerli para değerlendikçe yabancı para kazandırıyor
Son dönemde yükselen piyasaların yerli paralarının dövize karşı değer kazanması genel bir eğilim olarak dikkati çekiyor. 2003'ten bu yana dünyada likidite ve risk alma iştahı arttı. Yükselen piyasalarda faizler gelişmiş ülkelere göre daha yüksek. Uluslararası sermaye bu ülkelere gidiyor. Yükselen piyasalara yabancı para girdikçe bu ülkelerin parası değer kazanıyor. Yerli paraların değer kazanması ise uluslararası sermayenin döviz cinsinden kazancını daha da artırıyor. Bu piyasalar daha da cazip hale geliyor.

Bu oyun daha ne kadar böyle sürer?
Bu oyun ne kadar sürer sorusuna ise yanıt vermek güç. Ancak küresel piyasalarda bu durumun kalıcı bir denge oluşturmadığını kabul edenler artıyor. Likidite ve risk iştahını azaltacak gelişmelerin hızı bunda belirleyici olacak. Bunun için de başta ABD ve diğer G-7 ekonomileri ile Çin ve diğer yükselen piyasalardaki gelişmeler yakından izleniyor. Buralarda dengesizlikler arttıkça sert iniş senaryoları da güç kazanıyor. Ama kısa vadede radikal değişim beklemeyenler hâlâ çoğunlukta.

Yerli girdi kullanımı cezalandırılmış oluyor
Dünya piyasalarındaki koşulların ve hükümetin bu duruma seyirci kalma stratejisinin değişmemesi ve yöneticilerin, ülkenin gerçeklerini dikkate almadan, AB'ye yakınsama sürecinin eski Doğu Bloku ülkelerine benzeyeceği inancının sürmesi halinde kısa vadede değerli YTL olgusu değişmez.
Ancak başta işgücü olmak üzere, yerli girdi kullanımını ve üretimi gereksiz yere cezalandıran, artan cari açık ve değerli yerli para olgusuna dayanan, mevcut durumun, yerli üretim tesislerinin giderek kapanmasına yol açacağı, büyümeyi boğacağı ve orta vadede sürdürülebilir olmadığı da açıktır.





Kuru, sıcak para baskılıyor
Hurşit GÜNEŞ

Merkez Bankası'nın (MB) geçen hafta 5 milyar dolarlık doğrudan döviz alımı piyasalarda hâlâ tartışılıyor. Dünyanın herhangi bir ülkesinde, dolar-euro arasında bile, bu çapta bir alım kuru oynatırdı. Oysa bu çaplı bir alıma rağmen, bırakınız değer kaybetmesini, TL değer kazandı.
TL'nin aşırı değerli olduğu ve bunun hem ihracat ve turizm gibi döviz gelirlerimize olumsuz etki yaptığı, hem de ithalat gibi döviz giderlerimizi azdırdığı biliniyor. Oysa ortada müthiş bir döviz gelir-gider açığı var. Bir de üstüne Merkez Bankası ciddi miktarda döviz alıyor. Ama yine de TL değer kazanıyor. Bu durumda da dalgalı kur esneyerek, dış açığı kapatamıyor.
Peki, o zaman ne yapılabilir? MB'nin de elinde iki silah var. Biri, dövize doğrudan müdahalenin miktarını ya da sıklığını artırmak, diğeri de sıcak paranın, ya da yabancı sermayenin girmesini cazip kılan faizi düşürmek. Ancak bu da enflasyonu düşürmek isteyen MB'nin işini zorlaştıracak.

Ya faiz inecek, ya da...
MB bu ikinci opsiyondan ısrarla kaçınıyor. Bazı meslektaşlarım aşırı sıkı para politikası izlendiği, reel faizlerin yüksek kaldığı kanısında. Gerçekten de MB üç yıldır hep hedeflediğinin altında enflasyon elde etti. Buna da ya döviz kuru yardım etti, ya da reel faizin yüksekliği, ya da her ikisi.
Döviz kuru ile enflasyon beklentileri arasındaki ilişki artık büyük ölçüde kırıldı. Bu nedenle faiz enflasyon üzerinde daha etkili. Yani, MB faize sarılmakta haklı. Ancak bu kadar da sıkmak doğru mu? MB bu konuda Brezilya'nın durumuna işaret ederek, daha düşük enflasyonda bile daha yüksek faizin uygulandığını savunuyor. İyi de Brezilya dış ticaret fazlası veriyor ve sıcak para onları daha az rahatsız ediyor. Kaldı ki, onlar bile ulusal paraları değer kazanmasın diye yüklü müdahalelerde bulunuyor.
Dövize müdahaleyi MB sadece spot piyasalarda alımla yapıyor. Ya günlük ihalelerle dolar fazlasını çekiyor, ya da zaman zaman doğrudan piyasaya girerek. Bunun yeterli olmaması miktarın artırılmasını gerektiriyor. Ancak MB tüm döviz işlemlerinin piyasada yapılmasını yeğliyor. Özellikle özelleştirmelerde ve bazı yabancı sermaye girişlerinde döviz arzlarını piyasa mekanizmasının dışında tutmak yararlı olabilir. Böylece arz sınırlanmış olur.

Ya giderlerse?..
Bu programın temel dayanağı olan ihracatla büyüme döviz kuruyla beslenebilir. Benzer programlar birçok ülkede başarıya ulaştı. Mesela Meksika'da. Ancak o dönemde dünyada uluslararası likidite koşulları hiç de şu andaki gibi değildi. Sıcak para o kadar bol ki, MB'ler bunu frenleyebilmenin kolay ve basit bir yolunu bulamıyor.
Peki, bu sıcak para çıkar mı? Ya da çıkarsa ne olur? Bizce kısa vadede çıkamaz. Çünkü borsanın büyük payı yabancılarda, bu kadar malı satmak için alıcı bulunmaz. TL piyasasından çıkıldığında da, bulacakları döviz çok pahalı gelir. Sıcak paranın ancak uluslararası likidite koşulları değiştiğinde ve tedrici çıkışı olabilir. Bu da Türk ekonomisinin açıkçası lehine olur. Böylece kur yükselir, dış denge sağlanır.


25 milyar dolarlık alım yapıldı ama...
Merkez Bankası (MB), Aralık 2002'den bu yana dolara 15 kez müdahale etti. Toplam 25 milyar dolarlık döviz aldı ama doların fiyatı yukarı gitmedi. Son 5 milyar dolarlık müdahale 1.3260 seviyesinden geldi. Doların fiyatı sadece 5 YKr arttı.
Bu durum, yatırımcıda psikolojik olarak 'Döviz bu büyük alıma rağmen kıpırdamadıysa, daha bir süre kıpırdamaz' beklentisi oluşturdu.

İhracatta 'kur krizi'
Dün itibariyle dolar fiyatı, müdahale gününün 90 YKr altına inerek 1.3170 düzeyine geriledi. 5 milyar dolarlık alımın tek faydası, MB'nin döviz rezervlerinin 56 milyar dolara çıkması oldu.
MB, kur hedefi koymuyor, dalgalı kur rejiminde ciddi dalgalanmalarda müdahale ediyor.
Ucuz döviz en fazla ihracatçıları etkiliyor. Dövizle mal sattıkları için kazançlarının YTL cinsinden değeri düşüyor. Özellikle tekstilciler düşük kur konusunda neredeyse kampanya biçiminde hükümetin politikasına karşı mücadele ediyor. Bu hafta içinde tekrar Ankara'nın kapısını çalacaklar. Tekstilde işten çıkarmalar yaşanıyor.
Düşük kur, dış borç stokunun YTL cinsinden karşılığını düşürüyor, enflasyonla mücadele açısından da yararlı oluyor. Ancak düşük kur sonucu sıcak para girişi arttıkça risk de biriktirilmiş oluyor.

3 yılda 15 müdahale
Tarih Alım miktarı (milyon $)

[Arslan]

Arslan

Adamın biri işte

[Arslan]

Güne 37 bin puandan başlayan Borsa, gelen satışlarla geriliyor. Endeks, tekrar 36 bin puanlı seviyelere çekildi. İMKB Ulusal-100 Endeksi 792 puanlık düşüşle birinci seansı 36 bin 443 puandan tamamladı. Hisse senetleri yüzde 2.13 oranında değer yitirdi. Endeks, en düşük 36 bin 96 puana kadar gerilerken, önceki seans kapanış değeri olan 37 bin 235 puanın üstüne çıkmadı. 1. seansta işlem gören toplam 318 hisse senedinden 36'sı değer kazandı, 266'sı değer kaybetti, 16 hissenin fiyatında ise değişiklik olmadı. 1. seansta 883 milyon 761 bin 431 YTL'lik işlem hacmi oluştu. İş Bankası (C), Doğan Holding, Asya Katılım Bankası, Net Turizm ve Tüpraş, en çok işlem gören hisse senetleri olarak belirlendi. Uzmanlar, ABD ve Brezilya'daki düşüşün yanı sıra yurt içinde döviz piyasasındaki hareketlilik nedeniyle oluşan tedirginliğin, dün ikinci seansta başlayan yükselişin yerini düşüş har eketine bırakmasına neden olduğunu savunuyorlar. Uzmanlar, uluslararası piyasaların dışında alternatif piyasalardaki hareketlerin yakından takip edildiği İMKB'de, siyasi ve ekonomik gelişmelerin de önem taşıdığını vurguluyorlar.

FAİZ YÜZDE 16'YI KIRDI

Bono piyasasında da yükseliş yaşanıyor. En çok işlem gören 9 Nisan 2008 vadeli tahvilin basit faizi yüzde 17,20, bileşik faizi yüzde 16,07'den kapandı. Bu tahvilin dünkü kapanışında basit faizi yüzde 17,07, bileşik faizi yüzde 15,95 olarak gerçekleşmişti.

FAİZ YÜZDE 16'YI KIRDI

Bono piyasasında da yükseliş yaşanıyor. En çok işlem gören 9 Nisan 2008 vadeli tahvilin basit faizi yüzde 17,20, bileşik faizi yüzde 16,07'den kapandı. Bu tahvilin dünkü kapanışında basit faizi yüzde 17,07, bileşik faizi yüzde 15,95 olarak gerçekleşmişti.

[Arslan]

Arslan

Adamın biri işte

[Arslan]

Öğleden önce piyasada yaşanan karamsar tablo tersine döndü. İkinci seansta gelen alımlarla Borsa günü yüzde 2.4 oranında değer artışıyla 37 bin 235 puandan tamamladı. Serbest piyasada dövize satış geldi. Euro 1,93 YTL seviyesine geri çekildi.

[Arslan]

Arslan

Adamın biri işte

[Yargıç]

Türk halkı kriz kavramını unuttu mu? Türkiye'de yakın gelecekte kriz riski var mı? Bu iki soru, 2001 yılından beri hiçbirimizin aklından çıkmadı. AKŞAM ekonomi ekibi, ekonomi profesörlerine, bankacılara, borsacılara, sanayicilere, küçük ölçekli şirketlere bu soruyu yöneltti... Herkesin aklındaki sorunun yanıtını aradık. Bunu bir yazı dizisi haline getirdik. İlk iki günümüzü de ekonomi profesörlerine ayırdık. Aralarında iyimserler de var, kötümserler de... AKŞAM’ın yazı dizisinde bugün ilk olarak “Türkiye’de kriz var” diyenlere söz veriyoruz. İyimserlerin tezleri ise yarın yine bu sayfalarda olacak.

AKŞAM Gazetesi olarak bu yazı dizisindeki amacımız kriz tellallığı yapmak değil. Amacımız ekonomi kulislerinde konuşulanları tarafsız bir platforma taşımak. Oluşturduğumuz bu platformda, krizlerden çok çeken Türkiye’nin hayatından kriz kavramı çıktı mı? Yoksa yine endişelenmemiz mi gerekiyor? Türkiye ekonomisinin karşı karşıya olduğu riskler neler? Bu risklere karşı ne gibi önlemler alınmalı? gibi konuları masaya yatırdık ve uzmanlara teşhislerini ve çözüm önerilerini sorduk. İşte uzmanların tespit ve önerileri...

Türkiye derin bir uçurumun eşiğinde

PROF. DR. İZZETTİN ÖNDER

Türk ekonomisi iyi görüntü verirken, derin uçuruma gidiyor. Türkiye kronik krizin içinde. Şu anda, hastalığın gidişatı yavaş seyrediyor ancak derinde ekonomide ciddi kaynamalar var. Hükümetin halka gerçekleri anlatması gerekiyor. Krizin asıl nedeni, siyasiler. Siyasiler, ekonomik durumu algılamak ve yansıtmak istemiyorlar. Gerçek çözüme yaklaşmıyorlar. Türk ekonomisindeki verimsizliğin krizi yarattığını söyleyebiliriz. Ekonomi, ne devleti, ne SSK’yı, ne de ihracatı besleyemiyor. Bütün bunlar, ekonominin verimsizliğinden kaynaklanıyor. Kısa vadede çözüm olarak halka doğruları söylemek lazım. Cari açık büyüyor, borç stoğu artıyor. Uzun sürede, ihracat baltalanıyor.

Krizden çıkmadığımızı iddia ediyorum!

PROF. DR. SADİ UZUNOĞLU

Kriz olması için dövizde faizde patlama, borsada bir çöküş mü olması gerekiyor? İçinde bulunduğumuz ortamda "krizden çıkmadık" iddiası da yapılabilir. Dünyanın ekonomik ve politik yapısındaki risklere rağmen Türkiye'deki finansal piyasaların davranışlarını anlamak mümkün değil. Finansal piyasalar sıkıştı. Ellerindeki bono ve hisse senedi portföyünü boşaltamıyorlar. Bir diğer ifadeyle amatör yatırımcı dövizini bozup piyasaya girmiyor. Ama profesyoneller amatörleri ikna için piyasayı sürekli maniple ediyorsa bu farklı anlamda bir kriz ortamını ifade etmez mi?

En büyük risk: İthalat

PROF. DR. GÜLTEN KAZGAN

Türkiye ekonomisinde sadece riskler değil, yapısal bozulmalar da ortaya çıktı. Cari işlemler açığının boyutu önemli riskler taşıyor. Hükümetin IMF'le anlaşması, sadece riskleri erteledi. Türk Lirası'nın döviz karşısında aşırı değerlenmesi, ekonomideki yapısal bozuklukları artırıyor. Şu anda, Türkiye'de riskler arttı. En büyük riziko: 'Türkiye'nin ihracatının ithalata bağımlı olması'. Türkiye'de başta cari işlemler açığı, istihdam gibi makro ekonomik göstergelerde büyük sorun var. Bütün bunlar bizi sürdürülemez büyüme sürecine sokuyor. 2004 ile 2005 yılları sürdürülemez büyüme sürecini gösteriyor. Yakın gelecek birçok tehlikeye açık. Türkiye, sömürge durumuna gelir. Eski Osmanlı'dan beter olur. TL'sının giderek denge kuruna göre değiştirilmesi gerekiyor. IMF'nin prestiji dünyada sıfırlandı. Tek gösterge aracı Türkiye. Bundan dolayı da, IMF Türkiye'yi ayakta tutmaya çalışıyor. Bunun bedelini Türkiye gelecekte ödeyecek. IMF'ten aldığımız borçlar arttıkça, daha fazla IMF'in boyunduruğu altına giriyoruz. Şu anda, ekonomi Osmanlı İmparatorluğu'nun son dönemlerine benziyor. Petrol fiyatlarındaki artış devam eder, FED faiz artırımına devam ederse, dünya krizi çıkabilir. Türkiye'den de yüklü miktarda para çıkışı olur ve krizin boyutu büyür.

Şirketlerde zorunlu izin var

PROF. DR. ESFENDER KORKMAZ

Şu anda, ihracata dönük sektörlerde ve özellikle tekstil sektöründe bir kriz yaşanıyor. Geçen hafta, tekstil sektöründe en büyük firmalardan birisi olan Sanko, 800 işçisini zorunlu olarak yıllık izne çıkardı. Akkök de iki işletmesinden birini kapattı, birini de devretti. Bu hafta ihracatta önemli bir firma olan Neyir, ihracatı durdurdu. Bu firmalar piyasaya ve ihracata yön veren firmalardır. İstanbul Tekstil ve Konfeksiyon Fasoncuları Derneği araştırmasına göre, son 18 ayda 200 bin atölyeden 16 bini kapandı. Bir milyon kişi işsiz kaldı.

2006 yılında 70 bin atölyenin kapanacağı tahmin ediliyor. İhracatta ve tekstil sektöründeki bu sorunlar, bugünkü kur politikası devam ederse genişleyecek. 2006 yılında ekonomik kriz riski olmasaydı, şimdi bu konuyu tartışmazdık. Kriz riskinin yüksek olmasının temel nedeni 2001 yılında yangın söndürme olarak tarif edilen kısa vadeli politikalara aynen devam edilmesi olduğunu düşünüyorum.

Şu anda Türkiye’de hükümet tarafından uygulanmakta olan ekonomi politikaları, bugüne kadar ekonomik risklerde meydana gelen aşırı birikimi ortaya çıkarmıştır.

Bu ekonomi böyle gitmez

DR. YAŞAR ERDİNÇ

Ekonomi böyle gitmez. 2007 Kasım seçimlerine kadar bir kriz bekliyorum. Ancak bu kurların kendini düzelteceği bir türbülans şeklinde olacak. Reel kurlar çok değerli. Ekonomide bazı sıkıntılar var. En önemli sıkıntı, cari açığın giderek büyümesi. Seçime kadarki dönemde, kurlarda önemli düzeltme olacak. Bu sistem içinde, hükümetin veya Merkez Bankası'nın yapabileceği hiçbir şey yok. Piyasa döviz kurlarını kendi kendine düzeltecek. Kurlarda ani artışlar yerine, önemli türbülanslar yaşanacak. Türkiye'yi uçağa benzetirsek, ciddi irtifa kaybedecek. Ancak düşmeyecek. Kriz, 2001 krizi gibi olmayacak. İhracatı canlandıracak. Döviz kurlarında yüzde 15-20 civarında düzeltme olabilir. En büyük çözüm olarak, istihdam üzerindeki vergilerin kaldırılmasını görüyorum.

Cari açık, yüksek maliyetler, ekonominin önündeki en büyük riskler olarak ortaya çıkıyor.

Türkiye’de her an kriz çıkabilir

UĞUR CİVELEK - EKONOMİST

Evet, Türkiye'de kriz çıkabilir. ABD'de faizlerin seri yükselişe geçmesi, ABD'de menkul ve gayrimenkul balonlarını patlatır. Bu da ciddi bir krize yol açabilir. Böyle bir gelişme tüm dünyanın ve Türkiye'nin krize girmesi anlamına gelir. Döviz kurunun yükselişe geçmesi ve bu durumun kalıcı olması krize neden olabilir. Kurdaki yükselişi pek çok faktör tetikleyebilir. Dünyada faizlerin yükselmesi de, emtia fiyatlarının yükselmesine neden olan gevşek para politikası bunun alt yapısını hazırlayabilir. Türkiye'de, 2006 yılında orta vadeli enflasyon beklentisi yavaş yavaş yukarıya yönelecek. Bu durum dış piyasalardaki gelişme ve beklentilerden kaynaklanacak. Bu da Türkiye'nin sermaye beklentilerini azaltacak. Orta vadede enflasyon yükselip, nominal faizler aynı seviyede kaldıkça, reel faizler geriliyor olacak. Bu da sıcak paranın hareketini etkileyeceğinden, cari açığın boyutları olumsuzluğa katkı yapacak.

Şirketler zor durumda

PROF. DR. ÖZER ERTUNA

Türkiye ekonomisi çok çarpıtılmış bir vaziyette ve çok ciddi riskler taşıyor. Bunun en açık belirtisi cari işlemler açığı. Bunun arkasındaki temel neden ise 40 milyar dolar civarındaki dış ticaret açığı ve Türk Lirası'nın aşarı değerlenmiş olmasıdır. Bunun sonucunda dış ticaret açığı doğuyor. Türkiye'de şirketler ihracat avantajlarını sürdürebilmek için ara mallarını dışardan almak mecburiyetinde kalıyor ki rekabet edebilsinler. Bu durum ihracatçı şirketlere ara malı yapanları zor durumda bırakıyor. Bunlar da hammaddelerini dışardan almak mecburiyetinde kaldığında da ekonomiye olumsuzluk olarak yansıyor. Şu anda Türkiye'de pek çok küçük ölçekli ara malı yapan şirket çok zor durumda. Bunların kâr marjları ve rekabet gücü kalmamış, yaşam savaşı veriyorlar. İkinci büyük risk faktörü dış ticaret açığıyla cari açığın dış borçlar üzerindeki etkisi.

Herkesin pozisyon açığı var

PROF. DR. OSMAN ALTUĞ

Türkiye krizin içinde. Kriz sadece doların ve faizin yükselişiyle borsanın düşüşüne bağlı değil. Bu ancak parası olanın krizi ama Türkiye'de işsizlik var. Ekonomik göstergelere baktığımızda, ekonominin tamamen kayıt dışı olduğunu görüyoruz. Bu nedenle göstergeler gerçeği yansıtmıyor ve veri tabanı sağlıklı değil. Bu nedenle enflasyon da, fert başına düşen milli gelir hesabı da gerçeği yansıtmaz. Bütçemiz açık, ödemeler dengesi açık, dış ticaret dengesi açık, bankaların pozisyonları açık, Hazine pozisyonu açık, Merkez Bankası pozisyonu açık, özel sektörün pozisyonu açık, istihdam dengesi işsizlik nedeniyle çok açık. Ülkeyi yönetenler o kadar güzel konuşuyor ki; borsa coşuyor, kur düşüyor, enflasyon iyi gidiyor gibi. Madem her şey halledildi, neden Türk insanına iş bulunamıyor?

Fert başına düşen milli gelir rakamı 2006'da 5 bin 139 dolar olacakmış. Biri çıkıp, ben ve eşim artı iki de çocuğum var ve toplam gelirimiz 20 bin dolar diye biliyor mu?

[Yargıç]

Yargıç

[Yargıç]

Serbest piyasada, dünkü kapanışta 1,5920 YTL olan dolar güne
1,5900 YTL'den, 1,9930 YTL olan avro 1,9900 YTL'den başladı.

Doların bugünkü kapanıştaki satış fiyatı 1,5830 YTL, avronun satış
fiyatı 1,9830 YTL oldu.

Merkez Bankası, doların bugünkü efektif kurunu alışta 1,5740 YTL,
satışta 1,5851 YTL olarak açıkladı.

Merkez Bankası dünkü efektif kurunu alışta 1,5830 YTL satışta
1,5941 YTL olarak açıklamıştı.

[Yargıç]

Yargıç

[Yargıç]

İMKB Bileşik Endeksi, ikinci seansın ilk yarısını, birinci seans kapanışına göre 202,16 puan artarak 36.850,03 puandan geçti.  

Hisse senetleri, birinci seans kapanışına göre yüzde 0,55 oranında değer
kazandı.

[Yargıç]

Yargıç

[Yargıç]

İstanbul Menkul Kıymetler Borsası Ulusal 100 Endeksi, ikinci seansta 1.86 puan düşerek 40 bin 683 puandan kapandı.

Hisse senetlerinde ikinci seansta kayda değer bir değişim olmadı.
 
İlk seanstaki 94 puanlık artış dikkate alındığında, Borsa endeksi günün tamamında 92 puan yükseldi.
 
Hisse senetlerinin günlük ortalama değer artışı yüzde 0.23 oldu.

[Yargıç]

Yargıç

[Yargıç]

Borsa'da yabancı payı yüzde 70'e yaklaştı
Yabancı yatırımcıların İstanbul Menkul Kıymetler Borsası'ndaki (İMKB) payı yüzde 69.27'ye ulaştı. Geçen yıl mart ayı sonunda yabancıların payı yüzde 66.07 düzeyindeydi.

Merkezi Kayıt Kuruluşu verilerinden derlenen bilgilere göre, yabancı yatırımcıların mart ayı boyunca İMKB'de hisse payı yüzde 68.51 ile yüzde 69.27 arasında değişti.
 
Şubat ayını 8.739.167.061 adet hisse senedi ve yüzde 55.99'luk payla piyasa değerinin yüzde 68.72'sini elinde bulundurarak tamamlayan yabancı yatırımcılar, bu ay içinde de Borsa'daki ağırlığını korudu.
 
2006 yılını portföylerindeki yüzde 50'nin üzerindeki hisseyle piyasa değerinin yüzde 65.26'sını kontrol ederek tamamlayan yabancı yatırımcılar, bu ay içerisinde payını yüzde 70'e yaklaştırdı.
 
Yabancı yatırımcılar geçen haftayı yüzde 69.27 payla tamamlarken, 58.507.604.535 dolarlık piyasa değerinin sahibi oldu.
 
Geçen hafta yerli yatırımcıların payı ise yüzde 30.73'e geriledi, hisselerin piyasa değeri de 25.957.848.521 dolar oldu.
 
Geçen yıl mart ayı sonunda yabancıların payı yüzde 66.07, hisselerin piyasa değeri toplamı ise 49.866.137.562 dolar düzeyindeydi.
 
Piyasa uzmanları, yabancı yatırıcıların Borsa'da pozisyonlarını dalgalanma dönemlerinde bile güçlendirdiklerine dikkat çekerek, yabancı payının tarihin en yüksek seviyesine ulaştığını bildirdiler.
 
Uzmanlar ayrıca, önümüzdeki dönemde yabancıların sadece finans sektörüyle değil, diğer sektörlerle de ciddi anlamda ilgileneceğini ifade ediyorlar.

[Yargıç]

Yargıç

[Beyazgölge]

kardeslerim bundan sonra borsada temkinli davranmak gerek bundan sonra eskisi gibi deyil cok buyuk dalgalanmalar geliyor ALLAH  sonumuzu hayir etsin. siğ sağıtlara bel bağlamamakta fayda görüyorum. zaten dövüzle eşdeğer dövüzede güvenmek güz. sermayesi yüksek sağılarda sallanıyo ama gelişmeler var. ben de borsanın balon oldugunu düşünüyorum ve onun için bu gunlerde 5000 civarlerın düşmesınde fayda var diyorum . bilinmelidirki büşmeyen borsa çıkamaz. teşekkürler

[Beyazgölge]

Beyazgölge