Kelebeğin Yaşam Döngüsü

[atmaca]

Ana Sayfa
>
Türkiyenin Kelebekleri

Kelebeğin Yaşam Döngüsü ve Kelebekler hakkında[JUSTIFY]
Kelebekler, güvelerle birlikte, yaklaşık 150 000 tür ve alt-tür içeren Lepidoptera takımını oluştururlar. Bilim adamları, günümüzde yaklaşık 15 000 kelebek türünün var olduğunu tahmin etmektedirler. Bir kelebek yaşam döngüsü sırasında yaprak-yiyen bir tırtıldan nektar-yudumlayan bir kelebeğe dönüşür.
Amacı olan güzellik
Kelebekler en sevdiğimiz böceklerden biridir. Güzel görünümlerinin yanında kötü kokmamaları ve ısırmamaları nedeniyle, insanların çok seyrek öldürdükleri böceklerdendir. Bir çok kişi kelebeklerin dünyayı güzelleştirdiğini düşünür. Ancak, dünyadaki diğer türler gibi, kelebeklerin de bir yeri vardır ve bir amaca hizmet ederler. Bitki dünyası açısından, kelebekler bitkiden bitkiye konarak tozlaşmayı sağlarlar. Hayvan dünyası açısından, kelebekler besin zincirinin neredeyse tabanında yer alırlar ve özellikle tırtıl aşamasında kuşlara, memelilere ve diğer böceklere yem olurlar.
Lepidoptera ismi latincede “pullu kanatlar” anlamına gelmektedir. Kelebeklerin kanatları ve vücutları, gerçekten de, küçük pullarla kaplıdır. Kelebek ve güveler pullara sahip olan tek böcek türüdür. Güve ve kelebekler görünüm ve etkinlik açılarından birbirlerinden farklıdırlar. Bir çok güve gece etkinken kelebekler çoğunlukla gündüz uçarlar. Kelebeklerin vücutları ince ve tüysüz, güvelerin ise daha dolgun ve tüylüdür.
Bilinmesi gereken kelimeler
Krisaliz (Chrysalis): Başkalaşım sırasında pupayı böceklerden koruyan yumuşak bir kabuk yada koza.
Başkalaşım (Metamorfosis): Gelişim sürecinde yapının yada özelliğin tamamen değişimi, dönüşümü.
Pupa: Larvanın erişkin hale dönüştüğü, besin-alımının durduğu evredeki böcek.
Kelebekler her yerdedir
Antartika haricinde, kelebekler dünyada hemen her yerde bulunurlar. Kelebekler 150 milyon yıldır dünya üzerinde yaşamaktadırlar ve boyutları 15-19 mm’den, Kuzey Amerika’da bulunan Batılı Mavi Pigme (Brephidium exilis), 28 cm kanat açıklığına, Papua Yeni Gine’de bulunan Ornithoptera alexandrae, kadar değişmektedir. Bazı tropik bölge kelebekleri bir yıl kadar yaşayabilmekteyse de kelebeklerin ortalama yaşam uzunluğu en fazla iki aydır. Kelebekler kanatlarında gökkuşağının tüm renklerini barındırırlar ve asla iki kelebek birbirine benzemez. Bu renklerin belirli amaçları vardır: Eşin dikkatini çekmek, çevre ile uyum sağlayarak gizlenmek, zehirli oldukları ve kaçınılmaları gerektiğine dair düşmanlarını uyarmak.
Özgün Yaşam Döngüsü
Kelebeklerle ilgili en ilginç şeylerden biri de benzersiz yaşam döngüleridir. Bir kelebek ağır-hareketli, şişman bir tırtıldan, rengarenk kanatlı güzel bir uçan böceğe dönüşürken doğanın en olağanüstü olaylarından biri gerçekleşir. Bu başkalaşım başka bir çok böcekte de gerçekleştiği halde, kelebekteki kadar olağanüstü değildir.
Kelebeğin başkalaşımı dört aşamada gerçekleşir. Her kelebeğin yaşamı yumurta olarak başlar. Çiftleşmeden sonra, dişi küçük yığınlar halinde seçtiği belli yaprakların üzerine yumurtlar (gerçekte yumurtaları yaprağa “yapıştırır”). Her tür kendine ait bitkiyi seçer ve her türün yumurtası birbirinden farklı şekle sahiptir. Bir çok türde, dişi yumurtlamadan hemen sonra ölür. Yumurta kırıldığında, içinden larva çıkar. Aslında, larva önce yumurtanın içini yiyerek kabuğa ulaşır, sonra da kabuğu yiyerek yumurtadan dışarıya çıkar. Gerçek bir yemek yeme makinesi olan bu tırtıl üzerinde bulunduğu yaprağı yer. Tırtılların bir hedefi vardır: Yiyebildiği kadar yemek. Kısa yaşamları boyunca tırtıllar ağırlıklarının 20 katı kadar yemek yerler. Doğal olarak, bu kadar çok beslenen tırtıllar hızla büyür ve derileri aynı hızla genişleyemediği için parçalanır ve dökülür. Deri değiştirme olarak adlandırılan bu süreç, tırtıllar şişmanladıkça birkaç kez tekrarlanır. İşte bu yavaş-hareketli evrelerinde tırtılların bir çoğu aç bir kuş tarafından yok edilir. Yine, bir çoğu renklerini çevreye uydurarak korunurlar. Bazı türlerin vücutlarındaki keskin dikenler veya dikenimsi tüyler yırtıcıları kendilerinden uzak tutar. Bazı tırtılların derisi üzerinde bulunan dairesel lekeler tırıtılı olduğundan daha büyük göstererek yırtıcıları uzak tutar.
Tırtıldan krisalize, krisalizden kelebeğe başkalaşım
Tırtıl hayatta kalır ve tam büyüklüğe erişebilirse, kendini bir yaprağın sapına baş aşağıya asar. Ardından, son kez deri değiştirir ve eski deri hemen sertleşerek krisaliz ismi verilen dayanıklı bir kabuk haline gelir. Tırtıl krisalizin içerisinde pupaya dönüşür. Tırtılın vücut parçaları, içinde bulunan özel, ön-programlanmış hücreleri besleyen kıvamlı bir sıvıya dönüşür. Bu hücre yığınları, kanatlar, bacaklar ve göz gibi yeni bir yaratığın özelleşmiş vücut kısımlarını oluşturmaya başlar. Bu süreç, oluşacak kelebek türüne göre günler, haftalar, hatta bazen aylar boyunca sürer. Son aşama, başlangıçtaki tırtıl haline hiç benzemeyen kelebeğin krisaliz kabuğunu parçalayarak içinden çıkmasıdır. Artık yumuşamış kabuktan çıkan kelebeğin kanatları henüz ıslak ve buruşuktur. Kanatlar düzelinceye ve içleri kan ile doluncaya kadar kelebeğin beklemesi gerekmektedir. Sürekli kanat çırparak kanatlarını güçlendiren kelebek artık uçmaya ve yeni bir yaşam döngüsüne baştan başlamak için eş aramaya hazırdır.
Her erişkin kelebek, vücut sıcaklığını kontrol etmeye yarayan milyonlarca küçük pullarla kaplıdır. Bu pullar, ayrıca, kolaylıkla döküldüklerinden kelebeğin yırtıcıdan kurtulmasına yararlar. Kelebekler bu pullar sayesinde farklı ve güzel renklere sahiptirler.
Bir kelebeğin vücudu üç kısımdan oluşmaktadır: baş, göğüs (toraks) ve karın (abdomen). Kelebeğin başının üzerinde, nesneleri hissetmek ve koku almak amacıyla kullandığı iki uzun anten vardır. Kelebeklerin iki büyük birleşik gözü vardır. Yani her göz binlerce küçük gözün bir araya gelmesinden oluşmuştur. Bu yapı, kelebeğin aynı anda her yönü görmesini sağlar. Kelebeklerin bir de çiçekli bitkilerin ürettiği enerji-kaynağı şekerli nektarı emebilmelerini sağlayan, pipet gibi kullandıkları, probossis adı verilen ince uzun bir hortumları vardır.
Şaşırtıcı uçucular
Bir kelebeğin en önemli organı, besinlere, korunaklara, eşine ve gereksinim duyduğu diğer şeylere ulaşmasını sağlayan kanatlarıdır. Kelebeğin kanatları çok güçlüdür ve tıpkı yapraklarda olduğu gibi damarlardan oluşan bir ağ ile yapılanarak desteklenmişlerdir. Farklı türlerin, her birinin farklı şekillerde uçmasını sağlayan farklı yapıda kanatları vardır. Büyük kanatlı kelebekler tek kanat çırpışıyla uzun mesafeler uçabilirken, geniş kısa kanatlılar hızlı kanat çırpmalarla küçük sıçramalar şeklinde kısa mesafeler uçarlar. Uzun ve ince kanatlı kelebekler en uzun mesafe uçabilirken, kısa üçgen biçimli kanatları olan kelebekler zigzaglar çizerek çabuk inişe geçerler. Nasıl hareket ederlerse etsinler kelebekler inanılmaz uçuculardır. Bazıları kışı daha ılıman iklimde geçirmek için 4 800 km’den fazla yol alırlar. Bazı bilim adamları, kelebeklerin yollarını güneşin konumunu pusula gibi kullanarak bulduklarına inanmaktadır. Başka bilim adamları ise, bulutlardan süzülen ışık dalgalarındaki değişimi gözlediklerini düşünmektedirler. Nasıl yaparlarsa yapsınlar, milyonlarca kelebek her yıl kışlamak için daha ılıman bölgelere göç ederler ve yavruları da aynı yolu geri uçarlar.
Antik dönemde Yunanlılar, öldüklerinde ruhlarının bir kelebeğe dönüşerek bedenlerini terk ettiğine inanırlardı. Ruh için kullandıkları sembol, kelebek kanatları olan Psyche isimli genç bir kızdı. Bugün, bizler kelebeklerin çevresel değişimlere son derece duyarlı olduklarını biliyoruz. Yaşam alanları böcek öldürücüler ve diğer insan etkinlikleri sonucu kirletilip daraldıkça, kelebeklerin nesli tükenmeye başlamaktadır. Bazı az bulunan türler şimdiden tükendi bile.
* [URL=http://www.scienceclarified.com/Bi-Ca/Butterflies.html]http://www.scienceclarified.com/Bi-Ca/Butterflies.html ‘den çevrilmiştir.
Bunları biliyor muydunuz?
•Büyük Korubeni kelebeği (Maculinea arion) larva ve pupa dönemini bir karınca yuvasında geçirir.
•Isırgan kelebeği (Araschnia levana) dikey kolonlar halinde yumurtlar.
•Cengaver kelebeği (Argynnis paphia) yumurtalarını kendi besin bitkisi olan hercai menekşenin yakınına, bir ağaç kütüğünün üzerine bırakır.
•Lahana kelebeğinin (Pieris brassicae) dışkısı renklidir.
•Sarı antenli zıpzıp (Thymelicus skipper) gibi bazı kelebek türlerinin, yırtıcıları caydırmak için kullandıkları, mancınık benzeri bir dışkı fırlatma sistemleri vardır.
•Hanımeli kelebeği (Limenitis camilla) tırtılı yırtıcıları şaşırtmak için üzerini kendi dışkısı ile kaplar.
•Aglais (Aglais urticae) ve Tavuskelebeği (Inachis io), savunma amaçlı, genç tırtılların bir arada yaşadığı ve tam büyüdüklerinde dağılan bir ağ örerler.

[atmaca]

atmaca

[ahmet67]

ALLAH neler yaratıyor değilmi arkadaşlar, Kelebek deyip geçeriz hepimiz ama ne büyük ince işçilikler var üzerinde

[ahmet67]

ahmet67

[tayfunkan]

ALLAH neler yaratıyor değilmi arkadaşlar, Kelebek deyip geçeriz hepimiz ama ne büyük ince işçilikler var üzerinde

Teşekkür ederim

[tayfunkan]

tayfunkan