Konu: Kemoterapi!

[Zerda67]

Kemoterapi hücre bölünmesine (mitoz) müdahele ederek etki gös­terir.Tıpkı radyoterapide olduğu gibi, kanser hücrelerinin bölünme­sinidurdurmakta başarılı olduğun­da, yenilenmeyen tümör hücreleriyaşlanarak ölür.
Sitotoksik kemoterapi, daha çok radyoterapiyebenzer şekilde, hem bölünmekte olan normal hücreleri hem de bölünmekteolan kanser hücrelerini etkiler. Kemoterapi ba­şarılı olduğunda etkisien çabuk, önceden hızla bölünen hücrelerin bulunduğu kanserlerde ortayaçı­kar. Aynı şekilde yan etkileri de en çok, genellikle çok çabukbölünen normal hücrelerin bulunduğu doku ve organlarda belirgindir.Bunlar arasında kan hücrelerinin yapım ye­ri olan kemik iliği, saçkökleri (folikül) ve barsağın iç çeperi bulunur.
Radyoterapideolduğu gibi kemoterapide de kanser hücrelerini öldürmek ilekatlanılması zor yan etkilerden kaçınmak arasında doğ­ru dengeninkurulması gerekir. Neyse ki son yıllarda kemoterapinin yan etkilerinipek çok kişinin düşündüğünden daha az sorun ya­ratacak ölçüde azaltanönemli ge­lişmeler kaydedilmiştir. Gerçekten de artık bazı kemoterapitürleri hiç­bir rahatsız edici belirtiye yol açma­maktadır. Bu koşullaraltında bazı arkadaş ve akrabaların hastaları kemoterapiyle ilgili çokolumsuz bek­lentilere sokması şaşırtıcı bir du­rumdur.
Bazı başkailaçlar kemoterapiyle etkileşime girebilir. Tedavinizden sorumluonkoloğa kullandığınız di­ğer tüm ilaçları söylemelisiniz.
Pek çokfarklı sitotoksik ilaç ve bunların çok sayıda kombinasyonu(birleştirilmiş ilaç tedavileri) vardır. Bu kombinasyonlar çok farklıkan­ser türlerinde ve çok değişik koşul­larda kullanılabilmektedir.Genellik­le bazı kanser türleri diğerlerine gö­re daha iyi yanıt verir.Ayrıca, tek tek ilaçların belli kanser türleri üze­rindeki etkileri dedeğişkendir. Hangi kanser türünde hangi kemo-terapilerin kullanıldığınıburada ay­rıntılarıyla anlatmak olanaklı değil­se de, bu konuda bilgiedinmek is­teyenler “Yararlı adresler” başlıklı bölümde yer alankaynaklara baş­vurabilir.

İlaçların kombine edilmesi (bir arada kullanılması)
Herhangibir kanser türünde, çok etkili bir ilaç kullanılsa bile hücrele­rin birkısmı ölürken, bir kısmı ilacadirenç gösterir. Tedavinin dirençnedeniyle başarısızlığa uğrama ola­sılığını azaltmak için,kemoterapile-rin çoğunda kombinasyonlar kulla­nılır. Ayrıcakombinasyonlarda veri­len ilaç dozu, ilaçların her biriyle ayrı ayrıgerçekleştirilen tedavide verilenden daha düşük tutulabilir veböylelikle bazı yan etkilerden kaçınılabilir.
Kombinasyonkemoterapisi sıra­sında doktorunuz belirli bir kanser türüne karşıetkili olabilecek, ancak görece farklı yan etkilere yol açan ilaçlarıseçmeyi hedefler. Ayrıca hücre bölünmesinin farklı evreleri­ne müdaheleeden ilaçların bir ara­da kullanılması da istenebilir. An­cak sonuçtaseçilen kombinasyon, aynı kanser türü bulunan çok sayıda hastanıntedavisinde daha önce kullanılmış ve en iyi sonuç vermiş olankombinasyondur.

Kemoterapinin uygulanması
Bazenkemoterapi ağızdan verilebilirse de, sıklıkla toplardamar içine yapılanenjeksiyon yoluyla uygula­nır (intravenöz ya da IV). Kemote­rapienjeksiyonunun başında, test için kan veriyormuş gibi hissedilir.İğnenin yapıldığ bölgede serinlik ya da başka olağandışı duyumsa­malarda görülebilir.
Kemoterapi büyük olasılıkla ara­lıklı olarak,belki de üç haftada bir ya da ayda iki kez, poliklinikteuy­gulanacaktır. Genellikle el ya da önkol üzerindeki bir toplardamarabirkaç dakika ile birkaç saat arasın­da değişen sürelerle tekenjeksiyon ya da infüzyon (damla damla uygu­lama) şeklinde uygulanır.Bazen enjeksiyonlar birkaç gün boyunca her gün tekrarlanır ve bazen dekürler arasında iki-üç haftalık aralar bırakılarak ilaç bir ya dabirkaç gün boyunca sürekli infüzyonla verilir. Çok farklı tedaviprogramları vardır.
Daha yoğun ve toksik tedaviler­de hastanedekalmanız gerekebilir. İnfüzyon biçiminde uygulanan kemoterapidegenellikle hastanın ser­viste yatırılması gerekir; ancak aynı ilaçlarınvücuda bağlanan küçük bir pompa yardımıyla evde uygulan­ması daolanaklıdır. Bu yöntem özellikle uzun süreler boyunca sü­rekli infüzyontedavisi görmesi ge­reken hastalar için yararlıdır.
Uzun süreliinfüzyona ya da çok sık aralıklarla enjeksiyona gerek du­yan hastalarda“merkezi toplarda­mar kateteri” ya da bir “damar yo­lu”yerleştirilebilir. Bunlar esnek tüplerdir ve içte kalan uçlarıgöğüs­teki büyük bir toplardamara, dışta kalan uçları ise vücudundışına açı­lır. Böylelikle ilaçlar bunun içinden enjekte edilebilir.Dış uç, göğsün ön kısmında olabileceği gibi (Hickman ya da Groshongkateterleri) çevresel (periferik) yerleştirilmiş merkezi kateterlerkullanıldığında koldaki toplardamarda da olabilir. Kimi zaman kateterindışa açılan ucu derinin dışına çıkartılmaz, bu­nun yerine cerrahi birişlem gerçek­leştirilerek, göğüs duvarındaki deri­nin altına, dışarıdanzor fark edilen küçük bir hazne olan giriş noktasına tutturulur. Dahasonra derideki bu giriş noktasından enjeksiyon yapı­lır. Bu tür girişnoktaları herkes için uygun değildir, ancak hastalar bu uygulamanınnormal yaşamlarını fazlaca etkilemediğini düşünmek­tedir. Kateterhastanede yerleştirilir ve sonra eve gidebilirsiniz. Çok en­der olarakkemoterapi kanserli ka­raciğeri ya da uzvu besleyen atar­damaradoğrudan yerleştirilen bir kateter aracılığıyla uygulanır.
Herkemoterapi uygulaması dö­nemine (ister tek enjeksiyon ister birkaçgünlük tedavi olsun) genel­likle kür adı verilir, ancak bazen tekenjeksiyon ya da infüzyon olarak verildiğinde ‘pulse tedavi’ (aralıklıyoğun tedavi) denir. Bu kürler her zaman özel eğitimli personeltara­fından verilmelidir ve bu dönemde genellikle hastalarlauzmanlaşmış hemşireler ilgilenir.

Kemoterapi ne kadar sürer ?
Kemoterapitedavisinin süresi bir dizi etmene bağlıdır. Tamamen iyi­leştirmeamacıyla ya da yardımcı (adjuvan) tedavi olarak uygulandı­ğında,kemoterapinin süresi geç­mişteki klinik deneyimler ve araştır­masonuçları temelinde açıkça bili­nebilir (elbette, tedavinin etkisizolduğunu gösteren bir kanıt yoksa). Kemoterapi yalnızca birkaç aysüre­bileceği gibi, bir yıl ve hatta daha uzun da sürebilir. Amaçbelirtileri azaltmak ya da yaşamı uzatmaksa, tedavinin süresi kanserüzerindeki etkisine ve yan etkilere bağlıdır.

Yan etkiler
Günümüzdepek çok hasta kemote-rapinin ciddi yan etkilerinin az oldu­ğudüşüncesindedir. Belki sizde de bazı yan etkiler gelişecektir, amabunlar genelde ciddi değildir. Kulla­nılan ilaca, doza ve hastanıngenel sağlık durumuna göre yan etkilerin şiddeti büyük değişkenlikgösterir. Yine de çok sayıda ilaçta ortak olan bazı yan etkiler vardır.Tedavi kürle­ri arasındaki dönemler normal hüc­relerin (özellikle dekemik iliği hüc­relerinin) toparlanmasına izin verir; kemik iliğihücreleri diğer hücreler­le karşılaştırıldığında kemoterapiye dahaduyarlıdır.

Kan üzerindeki etkiler (niçin kan sayımı yapılması gerekiyor) ?
Ke­mikiliği değişik türde kan hücreleri üretir. Eritrositler (alyuvarlar)vücu­dumuza oksijen taşır, lökositler (ak­yuvarlar) enfeksiyonlarlasavaşır, trombositler ise kan damarlarındaki sızıntıları pıhtıoluşturarak tıkar. Al­yuvar eksikliğine anemi, akyuvar eksikliğinelökopeni ve trombosit eksikliğine ‘trombositopeni’ denir. Sitotoksikilaçların çoğu kemik iliği işlevleri üzerinde (özellikle de lökosit vetrombosit üretimi üzerin­de) geçici etkilerde bulunur. Kemoterapinin ensık karşılaşılan ve ge­nellikle de en fazla önem taşıyan yan etkisikemik iliği üzerindeki toksik etkidir. Akyuvarların ve trombositlerinkandaki yoğunlukları (ya da sayıları) kemoterapiden yak­laşık bir haftasonra azalır ve azal­manın ölçüsü hem kullanılan ila­ca/ilaçlara hem dedoza bağlıdır.
Lökopeni belirli bir ağırlık düze­yine ulaştığında,hastada enfeksiyon riski artar ve bağışıklık sisteminin hastalıkla başedebilme becerisi aza­lır. Bu nedenle hastanın enfeksiyonlu kişilerleya da kısa süre önce can­lı aşı yapılmış çocuklarla yakın tema­sageçmemesi istenebilir. Ayrıca ki­şisel temizliğinize, diş ve deribakı­mına daha fazla önem vermeniz ve bakterilerin kan dolaşımınakarışma­sına neden olabileceğinden, sivilce­lerinizi sıkmamanız datavsiye edile­bilir. Bu tür önlemler özellikle yoğun tedavi uygulananhastalar açısından daha önemlidir. Kemoterapi uygula­nan ya da kısasüre uygulanmış olan hastalar, herhangi bir aşının kendile­ri içinuygun olup olmadığını öğren­melidir. Bu hastaların genellikle can­lıaşılardan (canlı organizma içeren aşılar) kaçınmaları gerekir.
Kemoterapiuygulanan hastalar herhangi bir enfeksiyon bulgusunu (özellikle ateş,terleme ve titreme) derhal doktora bildirmelidir. Böyle bir durumdahemen kan sayımı ya­pılır. Akyuvar sayınız belirli bir dü­zeyinaltındaysa, toplardamarlar aracılığıyla geniş bir etki yelpazesi olanbir antibiyotikle tedaviye baş­lanır ve böylelikle bir yandan hücresayılarının normale dönmesi bekle­nirken, bir yandan da vücudun ken­dibağışıklık sisteminin enfeksiyonla savaşımına yardımcı olunur.
Çokender olarak trombositopeni öylesine derinleşir ki, hastada kolaycakanama ya da morarma olabilir; bu tür durumlarda da vakit geçirmedendoktora haber veril­melidir. Kemik iliğinin toparlanma­sı beklenirkengerekirse size trombosit verilebilir. Trombosit sayınız düşükse, küçükyaralanmalardan bile kaçınmak için elinizden geleni yapmanız gerekir.Kemoterapiye bağlı anemi genellikle çok daha az acil bir sorundur.Ancak deride solukluğa ve yorgunluk, halsizlik ve nefes darlığı gibibelirtilere neden olabilir.
Normal koşullarda kan hücrele­rininsayısı oldukça kısa sürede nor­male döner. Bir sonraki kemoterapiküründen önce sayıların normale dönmesi önemlidir. Tersi durumda,sayılar normale dönene kadar teda­viyi ertelemek gerekebilir ve kimizaman kemoterapi dozu azaltılabi­lir. Hücre sayıları düşükken yenike­moterapi uyulandığında ciddi komplikasyonlarla karşılaşma riskiönemli ölçüde artar. Yukarıda sayılan nedenlerle, her kemoterapikü­ründen önce kan hücre sayıları mutlaka kontrol edilir.
Kimizaman akyuvar sayısının normale dönmesi için kemoterapi sonrasındahastaya büyüme faktörü (koloni uyarıcı faktör olarak da bili­nir)uygulanabilir; alyuvarların üre­timini uyarmak için de epoetinve­rilebilir. Ancak anemi genellikle kan nakli yapılarak kolaylıkladüzeltile­bilir.

Bulantı/kusma
Bulantı vekus­ma kemoterapinin iyi bilinen yan etkileri arasındadır; ancakgünü­müzde bulantı ve kusma eskisine göre çok daha az sorun yaratır.Ba­zı ilaçlar çok az bulantı ve kusmaya yol açar ve hatta hiç açmaz.Eğer bulantı ve kusmaya daha çok yol açan ilaçlar kullanıyorsanız buso­run genellikle modern bulantı önle­yici ilaçlarla (antiemetik olarakbili­nirler) önlenebilir ya da büyük ölçü­de azaltılabilir.Antiemetikler belir­tilerin gelişmesini durdurmak ama­cıyla artık rutinolarak uygulanmak­ta ve bazen kemoterapiden bir gün önce verilmeyebaşlanmaktadır.

Saç kaybı
İyi bilinen birdiğer yan etki de saç kaybı ya da alopesidir, ancak tüm kemoterapiilaçları bu yan etkiye yol açmaz. Saç foliküllerindeki (köklerindeki)hücreler hızlı bölündüklerinden, saçlar kemoterapiye duyarlıdır. Kimizaman yalnızca az miktarda alopesi gelişir­ken, bazı ilaçlar saçlarıtamamen dökebilir. Ayrıca bazı hastaların saçlı derilerinde geçiciduyarlılık da gelişebilir. Saç kaybı genellikle te­davininbaşlamasından 2.5 hafta sonra görülür. Kemoterapi bittikten sonrasaçlar yeniden çıkar (genel­likle de son kürden yaklaşık 3 hafta sonratekrar büyümeye başlar). Başlangıçta saçlarınızın önceki du­ruma göredaha kıvrımlı olduğunu fark edebilirsiniz. Kimi zaman ke­moterapisırasında da yeni saçlar çıkabilir. Vücuttaki tüyler de dökü-lebilir,ancak en çok etkilenen ge­nellikle saçlarımızdır.
Neyse ki, sonyıllarda toplumun saç kaybına karşı tutumu büyük öl­çüde değişmiştir;belki kısmen mo­danın değişmesinden, kısmen de kanser tedavisisonrasında saçlarını yitirmiş kişileri görmeye alıştığımız ve onlarhakkında daha çok yazı okuduğumuzdandır. Saçlarınızı yitir­medüşüncesinin sizi üzmesi anlaşı­labilir bir durumdur, ancak belki debununla sandığınızdan çok daha ko­lay baş edeceğinizi göreceksiniz.
Başınızıaçık bırakmak (gerçi gi­derek daha çok insan böyle yapıyor) sizirahatsız ediyorsa saçlarınız yeni­den çıkana kadar perukkullanabilir­siniz. Saçlarınız önemli ölçüde dö­külmeye başladığındageri kalanları tıraş etmeniz ya da en azından kısa kesmeniz genellikleiyi bir fikirdir.
Saç kaybını azaltmak için size “saçlı deriyidondurma” adı verilen bir teknik kullanmanız önerilebilir. Bu tekniktekemoterapi enjeksiyo­nundan bir süre önce ve sonra son derece soğuk birbaşlık giyilir. So­ğuk başlık, saçlı derideki kan da­marlarınıbüzüştürerek, saç kökle­rine daha az ilaç gitmesini sağlar. İşlemherkese uygun değildir ve bazı hastalarda etkili olsa da, her zamanbaşarılı olmaz. Kemoterapi süresini önemli ölçüde uzatır vera­hatsızlık verebilir.

Diğer yan etkiler
Pekçok kişi kemoterapiden sonra bir iki gün boyunca (bazen daha uzun)kendini iyi hissetmez. Yorgunluk yakınmasıyla da oldukça sıkkarşılaşılır ve yorgunluk kimi zaman oldukça uzun sürer. Yan etkilerinçoğu ol­dukça kısa sürede geçerken, bir kıs­mı uzun sürer ve çok enderolarak da kalıcı olur.
Kemoterapinin ender görülen yanetkilerinden birisi de enjeksi­yon bölgesindeki deri hasarıdır. Ba­zıilaçlar, toplardamardan sızıp çev­re dokulara temas ettiklerinde,cid­di ülserlere yol açabilmektedir. Gü­nümüzde kemoterapi uygulayangörevliler son derece eğitimlidir ve ilaçların uygulanması sırasındabü­yük özen gösterilir. Yine de çok en­der olarak bu sorunlakarşılaşılabilir. Enjeksiyon devam ederken enjeksi­yonun girişbölgesinde herhangi bir ağrı ya da rahatsızlık hissettiğinizde bunuhemen görevliye bildirmeniz gerekir, çünkü bu yakınmalar sızın­tınınilk belirtisi olabilir.
Bazı kemoterapiler yumurtalık ya datestislerin normal çalışmasını durudurabilir. Buna bağlı olarakfertilite (doğurganlık) azalabilir ya da kısırlık gelişebilir; hattabazı kadın­lar erken menopoza girebilir. Kısır kalmalarına yolaçabilecek bir teda­viye başlamadan önce genç erkek hastalar,spermlerini sperm banka­sına yatırabilir. Doğurganlığını yiti­recekolan bazı kadınlar ise, embri­yolarını özel hazırlanmış derindon­durucularda saklatabilir. Bunun için önce yumurtalıkların yumurtaüret­mesini sağlayacak ilaçlar verilir; yu­murtalar eş ya da donörden(verici) alınan spermlerle laboratuvarda döllenir. Bir diğer seçenek dedöl­lenmemiş yumurtaların saklanması-dır ama bunda başarı oranı çokdü­şüktür.
Kemoterapinin başka pek çok olası yan etkisi vardır vebazı yan etkiler bazı ilaçlara özeldir. Öte yandan çoğu hastanın bu yanetki­leri hiç yaşamadığı ya da katlanıl­maz bulmadığı rahatlıklasöylenebi­lir. Benzer şekilde bu yan etkiler ba­şarıyla tedaviedilebilir ve hatta ön­lenebilir. Daha yoğun tedavilerde yan etkilerlekarşılaşma olasılığı ve yan etkilerin şiddeti artar. Bunlar arasındaağızda ülser, gözde ağrı, sistit, ishal, tırnakdeğişiklikleri,uzuvlarda uyuşma, döküntü, hafif bellek ve konsantrasyonbozukluk­ları ve depresyon bulunmaktadır. Çok ender olarak akciğer,kalp ya da böbrek üzerinde yan etkiler gözle­nebilir veya uzun yıllarsonra başka bir kanser gelişebilir. Tedavi sırasın­da size rahatsızlıkveren her türlü belirtiyi bildirin; sıklıkla bu konuda yapılacakbirşeyler vardır. Elbette bu tür belirtilerin tümü kemoterapidenkaynaklanmaz ve başka olası nedenlerin de değerlendirilmesige­rekebilir.
Kemoterapi görmeye başlaya­caksınız, tüm bu olasıyan etkileri okumak sizi korkutabilir; ama pek çok hastanınkemoterapiler arasın­daki dönemde sosyal ve mesleki ya­şamını normalolarak sürdürebildiği­ni unutmayın. Gerçekten de böyle davrananhastaların kemoterapinin etkileriyle genellikle daha kolay başedebildiği görülmektedir. Pek çok hasta, kemoterapininbeklediklerin­den daha az rahatsızlık verdiğini dü­şünmektedir.

[tayfunkan]

Paylaşım için teşekkür ederim Zerda67..
 

[gulbebegim]

Kemoterapı gercekten cok zor bır donem.. Annem kemoterapi almıştı... yan etkılerı cok fazla.. Rabbım kımseyı o duruma getırmesın.. Yararlı seyler paylaşmak cok guzel.. Eline saglık canım..

[Kanca67]

Tedavi görenlere ALLAH şifalar versin.